مشاور وزیر آموزش و پرورش و رئیس دانشگاه دانش پژوهان جوان گفت: رسانه‌های دنیا سعی دارند تا ما را به دور از علم و فناوری نشان دهند، اما موفقیت‌های ایران، به‌خصوص در عرصه المپیادهای علمی، موجب شگفتی كشور‌های دنیا شده است و آن‌چه را در رسانه‌ها منتشر می‌شود با آن‌چه خود دیده‌اند، مقایسه می‌كنند.
سید رضا حسینی، مشاور وزیر آموزش و پرورش و رئیس دانشگاه دانش پژوهان جوان در گفتوگو با شبكه خبر، به شرح موفقیت ملی‌پوشان نجوم و اختر فیزیك ایران در عرصه جهانی پرداخت. متن گفتوگو به این شرح است:
مجری: تیم المپیاد نجوم و اختر فیزیك جمهوری اسلامی ایران با 5 مدال طلا برای سومین سال پیاپی قهرمان جهان شد و تیم رباتیك ایران هم در مسابقات رباتیك آسیا ـ اقیانوسیه 2026 مالزی با كسب مقام‌های اول، دوم و سوم، عنوان قهرمانی بخش تیمی این رقابت‌ها را به دست آورد. در این بخش از روی خط خبر، نگاهی داریم به این موفقیت‌ها و دستاورد‌ها.
سوال: از رقابت‌های امسال بفرمایید و دستاورد‌های تیم دانش آموزی نجوم و اختر فیزیك ایران؟
حسینی: همان‌طور كه مطلع هستید، ما در هفته گذشته، نوزدهمین دوره المپیاد جهانی اختر فیزیك را داشتیم كه با شركت 5 نفر از جمهوری اسلامی ایران در كشور ویتنام برگزار شد؛ با حضور 67 تیم از 66 كشور مختلف این رقابت‌ها برگزار شد و ما شركت كردیم كه الهی شكر، همان‌طور كه می‌دانید، امروز مراسم اختتامیه و تعیین مدال تیم‌های ملی و دانش پژوهان كشور‌های مختلف بود كه الهی شكر، بچه‌های ما توانستند درخشان‌ترین نتیجه تاریخ ما را در حوزه المپیادهای علمی رقم بزنند. هر 5 دانش‌پژوه ما توانستند مدال طلای المپیاد جهانی را كسب كنند.
سوال: یعنی برای اولین بار چنین رویدادی به وقوع پیوست؟
حسینی: این موضوع اولین بار نیست، از این جهت كه بالاتر از كشور‌هایی مثل آمریكا، هند، چین، كره جنوبی، ژاپن و خود ویتنام میزبان در جایگاه اول نشستیم و در كنار این، دانش‌پژوهان ایرانی توانستند عنوان جایزه مطلق المپیاد جهانی را كسب كنند و این جایزه به كسی داده می‌شود كه بالاترین نمره را بین همه شركت‌كنندگان دنیا كسب كند؛ این برای اولین بار در تاریخ به جمهوری اسلامی ایران رسید و همچنین، عنوان برترین شركت‌كننده دنیا را چه در بخش تئوری (نظری) و چه در بخش عملی آزمون‌های المپیاد جهانی از طرف دانش آموزان ایرانی كسب شد و جالب است كه بدانید، همه جایزه‌های انفرادی المپیاد جهانی نجوم و اختر فیزیك امسال به دست دانش پژوهان ایرانی كسب شد و هیچ دانش آموزی از هیچ كشور دنیا نتوانست هیچ كدام از جایزه‌های انفرادی امسال را به خود اختصاص دهد.
سوال: رقیبان، چه كسانی و از كدام كشور‌ها بودند؟
حسینی: رقیبانی كه به‌طور جدی در حوزه المپیاد نجوم در دنیا فعالیت می‌كنند، كشور‌هایی مثل آمریكا، انگلیس، هند، ویتنام و سنگاپور هستند. در كنار این‌ها با یك فاصله كوچك، كشور‌هایی مانند ژاپن، كره جنوبی و برخی از كشور‌های اروپایی قرار دارند كه به‌ویژه در این دو سال قبل كه ما توانستیم رتبه اول دنیا را كسب كنیم، یك رقابت جدی بین كشور ما و جمعی از این كشور‌ها شكل گرفت كه هر طور شده، جایگاه ایران از طرف كشور دیگر تصاحب شود و به این سلطه بی‌چون و چرای ایران پایان دهند كه الهی شكر، امسال ما درخشان‌تر از همه سال‌های گذشته ظاهر شدیم و بچه‌های ما بهترین نتیجه تاریخ را كسب كردند.
سوال: یك بازگشت به قبل داشته باشیم، به فرایند انتخاب تیم‌های المپیادی؛ بفرمایید كه مسیر آن چگونه است و منتخبان تا خود برگزاری المپیاد، چه آموزش‌هایی را می‌بینند؟
حسینی: فرایند آغاز آموزش‌های المپیاد و انتخاب افراد به عنوان تیم‌های ملی باشگاه دانش‌پژوهان جوان، حدود یك دوره 18 ماهه است. ما به‌طور معمول، آذر هر سال، یك بخشنامه‌ای را به همه مدرسه‌های كشور ارسال می‌كنیم؛ در مقطع متوسطه دوم و هر دانش آموزی كه مایل است، در المپیاد علمی كشور و آزمون‌های مرحله اول حضور می‌یابد.
سوال: محدود به مدرسه‌های خاص نیست؟
حسینی: خیر، همه مدرسه‌ها حق انتخاب دارند و در 14 رشته مختلف، ما المپیاد‌ها را برگزار می‌كنیم كه آزمون‌های مرحله اول در بهمن هر سال برگزار می‌شود؛ سال گذشته 121 هزار دانش آموز در آزمون‌های مرحله اول آزمون‌های علمی كشور شركت كردند؛ پذیرفته‌شده‌های آزمون‌های مرحله اول در حدود بین 500 تا 1000 دانش آموز در هر رشته هستند كه اواخر فروردین و اردیبهشت سال بعد در آزمون مرحله دوم المپیادهای علمی كشور شركت می‌كنند در آن رشته‌ای كه پذیرفته شده‌اند و 40 دانش آموز برتر هر رشته در این 14 رشته، تابستان هر سال به دوره‌های تابستانی دانشگاه دانش پژوهان جوان دعوت می‌شوند كه 2 ماه دوره‌های پرفشار شبانه‌روزی را این بچه‌ها در باشگاه می‌گذرانند و آموزش حضوری را از برترین استادان كشور كه بیشتر آنان از مدال آوران المپیادهای علمی سال گذشته هستند، دریافت می‌كنند و در انتهای تابستان، ما آزمون‌های تعیین مدال را داریم كه در هر رشته بین 8 تا 12 دانش آموز حائز كسب مدال طلای آن رشته می‌شوند.
سوال: یعنی ابتدا مرحله داخلی برگزار می‌شود و بعد برای رقابت‌های جهانی انتخاب می‌شوند؟
حسینی: بله تا اینجا آزمون‌ها داخلی بوده است. این مدال آوران طلا به‌طور معمول از آبان تا اسفند، 5 ماه دوره شبانه‌روزی را با عنوان دوره انتخابی تیم‌های ملی دارند.
سوال: این دوره شبانه‌روزی كه می‌گویید، آن وقت تحصیل و رشته تحصیلی آنان در مدرسه چه می‌شود؟
حسینی: به‌طور كامل به دانشگاه دانش پژوهان جوان منتقل می‌شود.
سوال: در آنجا همزمان هم درس‌های عادی سال تحصیلی خود را می‌گذرانند و هم همین آموزش‌های مرتبط با المپیاد را؟
حسینی: بله، درست است. حجم درس‌های آموزش عادی بسیار كم است؛ با توجه به اینكه برای المپیادهای جهانی آماده می‌شوند، اما خوب آزمون‌های پایان ترم را در مدرسه خود انجام می‌دهند و بعد از این دوره 5 ماه، بین 4 تا 6 دانش آموز به عنوان اعضای تیم آن رشته انتخاب می‌شوند كه با توجه به ظرفیت المپیادهای جهانی، این موضوع مشخص می‌شود و بچه‌ها از فروردین تا شهریور برای اعزام به المپیادهای جهانی به عنوان تیم ملی كشور، دیگر اردو‌های خیلی پرفشاری را دارند و بعد اعزام می‌شوند به رقابت‌های جهانی كه امسال آخرین تیمی را كه ما اعزام كردیم، برای مسابقات جهانی المپیاد نجوم و اختر فیزیك بوده كه این بچه‌ها شروع فرایند انتخاب آنان از بهمن 1403 بوده و البته لازم به ذكر است كه بیشتر این بچه‌ها هم به‌طور معمول، دو تا سه سال مطالعه جدی فردی برای آمادگی المپیادهای علمی را می‌گذرانند، یعنی یك دانش‌پژوهی كه الان شما می‌بینید در المپیاد جهانی افتخار كسب كرده، حداقل سه سال و به‌طور میانگین 4 سال برای المپیاد جهانی مطالعه می‌كند و آماده می‌شود.
سوال: بعد از اینكه این دوره‌های المپیاد به پایان برسد، به مدرسه خود برمی‌گردند یا نه، الگوی آموزش و محل تحصیل آنان تغییر می‌كند؟
حسینی: مدال آور‌های طلای ما از آزمون‌های سراسری ورود به دانشگاه‌ها معاف هستند و می‌توانند در هر رشته‌ای از هر دانشگاه كه مایل هستند، ادامه تحصیل دهند.
سوال: قبل از دانشگاه، این دوره 18 ماه كه اشاره كردید، به گونه‌ای به پایان می‌رسد و المپیاد، زمانی برگزار می‌شود كه دیگر دوره متوسطه آنان به پایان رسیده است؛ پس دیگر بازگشت به مدرسه ندارند؟
حسینی: بله، بازگشت به مدرسه ندارند، یعنی همین بچه‌های تیم ملی المپیاد نجوم ما ان‌شاالله در آبان، وارد دانشگاه خواهند شد.
سوال: پس این را توضیح دهید، برای كسانی كه مدال آور شده‌اند، چه مشوق‌هایی در نظر گرفته می‌شود و چه امتیازهایی برای آنان در حوزه تحصیل است و آیا مشوق‌های دیگری در سطح كشور برای آنان دیده می‌شود یا خیر؟
حسینی: المپیاد علمی، یكی از حوزه‌هایی بوده است كه خیلی به گسترش كنجكاوی و آن روح علمی بچه‌ها كمك می‌كند، خیلی مهم است كه این حوزه گسترده شود؛ به این جهت، مشوق‌هایی برای ادامه مسیر علمی این بچه‌ها ایجاد شده است كه این بچه‌ها از آن زیست علمی كه دارند، عقب نمانند. یكی از مشوق‌ها این است كه مدال آوران طلای المپیادهای علمی از آزمون‌های سراسری ورود به دانشگاه معاف هستند و در رشته مورد تقاضا در دانشگاه مورد نظر خود پذیرفته شوند.
مدال آوران نقره و برنز المپیادهای علمی كشور، حدود 20 درصد به تراز كنكور آنان در آزمون‌های ورودی به دانشگاه‌ها اضافه می‌شود. در كنار این، مدال آوران المپیادهای علمی از امتحان‌های نهایی پایه یازدهم معاف هستند و آن زیست المپیادی خود را باید ادامه دهند. همچنین، پذیرفته شدگان مرحله اول المپیادهای علمی كه هنوز به مرحله مدال آوری نرسیده‌اند، دارای امتیاز نخبگی در بنیاد ملی نخبگان هستند. این جمع مواردی است كه كمك می‌كند به این بچه‌ها تا زیست علمی خود را ادامه دهند.
سوال: جدا از این موارد كه بیان كردید، این دستاورد علمی، این مدالی كه كسب كردند و بگوییم این نبوغ هر كدام از این دانش آموزان المپیادی در ادامه مسیر تحصیلی و بعد هم مسیر شغلی، آیا تأثیری برای آنان دارد؟
حسینی: آمار‌ها از مطالعه‌های میدانی و پژوهش‌های خود دانش پژوهان المپیادهای علمی نشان داده كه میانگین معدل مدال آوران المپیادهای علمی، طلا، نقره یا برنز در دانشگاه صنعتی شریف كه برترین دانشگاه حوزه ریاضی و فنی است، هم اكنون میانگین معدل بچه‌های المپیادی، دو نمره و نزدیك به دو نمره، بالاتر از میانگین معدل دانشگاه است و نشان می‌دهد این مسیری كه این بچه‌ها از راه آن وارد دانشگاه می‌شوند، یك تفاوت معنادار با دیگر مسیر‌های ورود به دانشگاه دارد.
سوال: ورود بدون آزمون، نماد و یك نشان برای خود دارد و ارزش خود را اینجا نشان می‌دهد؟
حسینی: البته به علت آزمون‌های عمیق، دقیق و چند مرحله‌ای است كه بچه‌های ما برسند.
سوال: با آزمون‌های شبانه‌روزی كه گذراندند؟
حسینی: به‌طور كامل درست است، در خیلی از آزمون‌های این بچه‌ها، دو یا سه سوال، 5 تا 6 ساعت وقت می‌برد. منابع سوال بچه‌های المپیادی، محدود به چند كتاب نیست، آنان در حوزه خود هر چه كتاب مطالعه كنند، از كتاب‌های روز دنیا مسلط‌تر خواهند بود و احتمال پاسخگویی آنان به پرسش‌ها بیشتر است؛ این روحیه علمی، مطلوب است و همچنین، فرایند تست‌زدن كه یك سوال در یك دقیقه را باید حل كنند و اگر حل نكنند، باید بروند سراغ بعدی، یك تفاوت معناداری را ایجاد كرده كه برای ما ملموس است.
سوال: در آینده شغلی آنان تأثیری دارد؟
حسینی: آمار‌هایی كه از بچه‌های المپیادی در فضای شغلی داریم، بیشتر آنان، چه در داخل ایران و چه خارج از ایران تحصیل كنند، در موقعیت‌های شغلی بسیار اثرگذار در حوزه خود هستند و به شدت برجسته‌اند. درباره دیگر روش‌های ورودی به دانشگاه، اطلاع دقیقی ندارم كه اینجا نظر دهم؛ هر كدام، هر جایی كه هستند، یك چراغی را روشن كرده‌اند كه چند صد یا چند هزار دانشجو از آن استفاده می‌كنند. این رشد آنان، حتی در داخل كشور ما در حوزه شركت‌های دانش بنیان، حتی در میان مسئولان مملكت، خیلی بیشتر از نسبتی است كه از جامعه تشكیل داده‌اند.
سوال: نكته دیگر، بر اساس آن‌چه ابتدای گفتوگو اشاره كردید، آن‌چه امسال به دست آمده است و همین‌طور در چند سال اخیر را مرور كنیم. همواره تیم‌های آموزشی ایران، افتخارآفرین بوده و كسب مدال داشته‌اند؛ این حضور موفق در میدان‌های علمی جهان، چه تصویری از جوان ایرانی به ویژه از نظر سطح علمی ارائه كرده است؟
حسینی: اول اینكه چند خاطره از خود این بچه‌ها می‌گویم كه قابل لمس باشد برای شما. همه تیم ملی المپیاد جغرافیا كه امسال به رقابت‌های جهانی اعزام شدند، خانم بودند و توانستند در بخش ارائه تیمی، رتبه اول دنیا را كسب كنند.
این بچه‌ها در المپیادهای جهانی، پیراهنی طراحی كرده بودند با لگوی میناب و درباره شهادت دانش آموزان مدرسه شجره طیبه؛ اسم كاروان ما مدرسه میناب بود و همه بچه‌ها كوله‌ای را به یاد بچه‌های میناب در آیین آغاز رقابت‌های جهانی آورده بودند. افراد خیلی از كشور‌ها پرسیدند كه ماجرای میناب چیست و چه روی داده است؟ حتی سرپرست و بچه‌های تیم كشور آمریكا آمدند از تیم ایران عذرخواهی كردند و گفتند ما با شما همدردیم.
هیچ كدام از ملت آمریكا دوست ندارند كه چنین رویدادی برای مردم ایران و دانش آموزان ایران باشد؛ تعبیر این بود كه رئیس جمهور دیوانه‌ای دارند و چنین كار‌هایی می‌كند كه مورد پسند مردم آن كشور نیست.
در این وضع كه رسانه‌های دنیا، ما را به دور از علم و فناوری و در وضع بدی نشان می‌دهند، خیلی موجب شگفتی كشور‌های دنیا شده است تا جایی كه می‌آیند و از ما می‌پرسند، چیزی را كه از رسانه‌ها دیده‌اند با چیزی كه خود دیده‌اند و مقایسه می‌كنند با ایرانی‌ها كه البته در حوزه المپیاد علمی در دنیا كشوری مؤثر هستیم.
ایران، امسال ریاست جهانی المپیاد زیست‌شناسی را كسب كرد و بسیار با ارزش است كه در چنین دورانی، چنین جایگاهی را كسب كنیم.
سوال: نكته‌ای باقی مانده است؟
حسینی: ممنونیم از شما و عزیزانی كه كمك كردند تا به اینجا برسیم؛ مجموعه آموزش و پرورش و صدا و سیما؛ از شما تقاضا داریم كه كمك كنید با این افتخارآفرینی‌ها، عزت نفس و اعتماد به نفس ملی را در جامعه پررنگ كنیم و ممنون هستیم كه همیشه كنار بچه‌ها بوده‌اید.
