وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی جمهوری اسلامی ایران در بیانیه شماره 3 خود اعلام كرد: شمار آثار تاریخی و فرهنگی آسیبدیده در پی حملات نظامی اخیر آمریكا و رژیم صهیونیستی تا بامداد سهشنبه 26 اسفند 1404 به 108 اثر افزایش یافته است؛ رخدادی كه این وزارتخانه آن را تهدیدی جدی علیه میراث تمدنی ایران و بخشی از حافظه تاریخی بشریت توصیف كرده است.
این بیانیه، از افزایش قابل توجه خسارات وارد شده به میراث تاریخی و فرهنگی كشور در پی حملات نظامی اخیر ایالات متحده آمریكا و رژیم صهیونیستی خبر داد.
بر اساس آخرین ارزیابیهای میدانی و گزارشهای كارشناسی این وزارتخانه، شمار آثار تاریخی آسیبدیده تا بامداد سهشنبه 26 اسفند 1404 به 108 اثر و بنای تاریخی و تمدنی در نقاط مختلف كشور رسیده است. این در حالی است كه پیشتر در بیانیه شماره 2 وزارت میراثفرهنگی كه در تاریخ 23 اسفند منتشر شد، آسیب به 56 اثر تاریخی اعلام شده بود. بررسیهای تكمیلی، مستندسازیهای میدانی و همچنین تداوم حملات در روزهای اخیر نشان میدهد دامنه خسارات وارد شده به میراثفرهنگی ایران بهطور قابل توجهی گسترش یافته است.
طبق گزارشهای رسمی، استان تهران با 60 اثر تاریخی بیشترین میزان آسیب را متحمل شده است. پس از آن استانهای اصفهان با 19 اثر، كردستان با 12 اثر، لرستان و كرمانشاه هر كدام با 4 اثر، بوشهر و قم هر كدام با 2 اثر و استانهای ایلام، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، مازندران و سیستان و بلوچستان هر كدام با یك اثر در شمار مناطق آسیبدیده قرار دارند.
این آثار مجموعهای از میراثجهانی، آثار ثبتشده در فهرست آثار ملی و همچنین بناها و محوطههای واجد ارزش تاریخی و فرهنگی را دربرمیگیرند؛ آثاری كه نه تنها بخش مهمی از حافظه تمدنی ایران به شمار میروند، بلكه بخشی از میراث مشترك فرهنگی بشریت محسوب میشوند.
در كنار این خسارات، شش بافت تاریخی شهری در شهرهای تهران، اصفهان، سنندج، كرمانشاه، قم و خوانسار نیز در جریان این حملات دچار آسیبهایی شدهاند؛ موضوعی كه نگرانیهای كارشناسان میراثفرهنگی نسبت به تداوم تهدید علیه ساختارهای تاریخی شهرهای ایران را افزایش داده است.
بر اساس این گزارش، در تازهترین مورد از این خسارات، بامداد سهشنبه 26 اسفند 1404 حملهای به حریم مجموعه فرهنگی–تاریخی سعدآباد ـ بزرگترین مجموعه فرهنگی–تاریخی ایران ـ صورت گرفت. هرچند آثار و اشیای موزهای كاخموزههای این مجموعه پیشتر با هدف صیانت از میراثفرهنگی كشور جمعآوری و به مخازن امن منتقل شده بود، اما موج انفجارهای متعدد موجب وارد آمدن آسیبهای جدی به برخی بناهای تاریخی این مجموعه شده است.
همچنین بخشهایی از تزئینات ارزشمند معماری شامل گچبریها، آیینهكاریها و سنگكاریهای تاریخی متعلق به دوره قاجار و پهلوی اول بر اثر موج انفجار آسیبهای قابل توجه و در مواردی جبرانناپذیر دیدهاند.
وزارت میراثفرهنگی در این بیانیه با اشاره به اصول شناختهشده حقوق بینالملل و اسناد معتبر جهانی، از جمله كنوانسیون 1954 لاهه برای حمایت از اموال فرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه، تاكید كرده است كه هرگونه اقدام نظامی منجر به آسیب به میراثفرهنگی، نقض آشكار تعهدات بینالمللی و تهدیدی علیه حافظه تاریخی انسانیت به شمار میآید.
این وزارتخانه در ادامه با تاكید بر اینكه ایران آغازگر هیچ جنگی نبوده است، تصریح كرده ملت ایران با اتكا به آگاهی تاریخی و مسئولیت تمدنی خود مصمم است با تمام توان از سرزمین، هویت تاریخی، میراثفرهنگی و سرمایههای تمدنی خویش پاسداری كند.
در این بیانیه همچنین از ایرانیان سراسر جهان به عنوان بخشی از پیكره واحد ملت ایران خواسته شده است با واكنشی در شأن تمدن ایرانی، حقیقت وضعیت میراثفرهنگی ایران را برای افكار عمومی جهانی تبیین كنند و در معرفی جایگاه واقعی ایران به عنوان یكی از كهنترین كانونهای تمدنی جهان نقشآفرینی كنند.
وزارت میراثفرهنگی همچنین از سازمانهای بینالمللی و نهادهای تخصصی حوزه میراثفرهنگی جهان خواسته است فراتر از واكنشهای نمادین، با بهرهگیری از سازوكارهای حقوقی و نظارتی موجود، اقدامات مؤثر و فوری برای جلوگیری از تداوم آسیب به میراث فرهنگی ایران اتخاذ كنند؛ میراثی كه به عنوان بخشی از گنجینه فرهنگی بشریت، حفاظت از آن مسئولیتی مشترك برای جامعه جهانی به شمار میرود.
این بیانیه در پایان تاكید میكند صیانت از میراثفرهنگی در زمان بحران، آزمونی برای وجدان فرهنگی جامعه جهانی است و حفاظت از میراث ایران در حقیقت پاسداری از بخشی از حافظه تاریخی تمدن انسانی محسوب میشود.
