بخشهایی از زندگینامه آیتالله حاج سیدمجتبی خامنهای (مدّ ظله العالی) منتشر شد.
آیتالله حاج سیدمجتبی خامنهای فرزند دوم رهبر و مرجع شهید آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای، متولد سال ١٣4٨ در مشهد است. ایشان دروس مقدماتی حوزوی را در مدرسه مباركه آیتالله مجتهدی تهرانی گذراند و در دوران دفاع مقدس در جمع رزمندگان اسلام در جبهههای جهاد حاضر شد. بعد از پایان جنگ تحمیلی، در سال 6٨ برای تكمیل دروس حوزوی به قم مشرّف شد و تا اوایل سال ٧١ در قم مستقر بود. سال ٧١ به مدت 5 سال به تهران مراجعت فرمود و تحصیلات حوزوی را در آنجا پی گرفت. سال ٧6 با بانوی شهیده زهرا حداد عادل ازدواج كرد و همان سال جهت تكمیل تحصیلات حوزوی و كسب فیوضات معنوی برای بار دوم به قم هجرت فرمود.
دروس سطوح عالی را از محضر حضرات آیات احمدی میانهجی، رضا استادی، اوسطی و برخی دیگر از اساتید مبرّز قم بهره برد. دروس خارج فقه و اصول را از محضر والد شهیدشان آیتاللهالعظمی خامنهای و علاوه بر ایشان از محضر حضرات آیات عظام شیخ جواد تبریزی، شیخ حسین وحید خراسانی، سیدموسی شبیری زنجانی، آقا مجتبی تهرانی، شیخ محمد مؤمن قمی استفاده كرد. ایشان بیش از ١٧ سال به طور مستمر در دروس خارج مختلف حضور فعّال داشتهاند. ارائه تقریرات علمی به عربی و پیگری نكات علمی در قالب اشكال و نقد در ارتباط خارج از درس با اساتید، توجه ویژه برخی بزرگان به ایشان را در پی داشت.
نبوغ و استعداد به همراه تلاش و پشتكار توأم با دقت و حریّت علمی، منجر به تولید نوآوریهای فراوان و متقن، در منظومه علوم و معارف حوزوی (خصوصاً فقه، اصول و رجال) گردیده است. برخورداری از مبانی فكری منظم و منسجم در مجموعه علوم مدوّن اسلامی و التزام به مبانی خود در تولیدات علمی در مسائل گوناگون، از امتیازات ایشان است. این امر و ابتكار در مبانی اساسی علمی (مانند حقیقت و ماهیت حكم شرعی، مراتب حكم، ملاكات احكام، تعدد حكم، رجوع قیود، نحوه انتقال معارف حدیثی، سیر تطوّر كتب و...) باعث ایجاد یك مكتب علمی جامع گردیده است. این مبانی علمی با توجه به تسلط ایشان بر مكاتب فقهی-اصولی فحول این علم (شیخ اعظم انصاری، آخوند خراسانی، محقق نائینی، آقاضیاء عراقی، مرحوم اصفهانی، مرحوم بروجردی و امام خمینی) سبب استحكام و غنای مضاعف شده است. اهتمام ایشان بر آثار اصحاب ائمه (علیهمالسلام) و آراء قدمای امامیه و خصوصاً توجه به مسئله «ارتكاز عصر معصوم علیه السلام» و نقش بنیادین آن در فرایند استنباط، حائز اهمیت است.
در كنار تحصیل، به طور مستمر به امر تدریس نیز اشتغال داشت؛ در مدرسه آیتالله مجتهدی تهران تدریس برخی دروس مقدماتی حوزه را آغاز و از سال ٧4 به تدریس معالم مشغول شد. بعد از توصیه آیتالله العظمی خامنهای پیرامون ضرورت تحول در حوزه و اهمیت كتب شهید صدر، تدریس معالم را متوقف و تدریس حلقات شهید صدر را شروع كرد. هنگام تشرف به قم در سال ٧6، ادامه درس حلقات را به یكی از همبحثیهایش واگذار كرد. سال ٧٧ تدریس خصوصی رسائل و مكاسب را در بیت شریف امام خمینی (قدس سره) در قم شروع كرد. مدتی بعد، درس خارج صلاۀ (تسبیحات اربعه، سجود و ركوع) را به طور خصوصی با حضور برخی شاگردان سابق درس معالم و حلقات آغاز كردند.
در سال ٨٣ به تدریس حلقات و در سالهای ٨4 و ٨5 به تدریس سطوح عالی (مكاسب) در یكی از مدارس قم پرداخت.
درس ایشان در سال ٨6 به مدرسه مباركه فیضیه منتقل شد و در سال ٨٧ درس خارج خصوصی ایشان (صلاۀ) در دفتر آیتالله العظمی خامنهای در قم شكل گرفت. از ابتدای سال تحصیلی ٨٨ به درخواست شاگردان سابق، درس خارج فقه عمومی ایشان در محل دفتر قم آغاز شد. بعد از یك سال، درس خارج عمومی اصول ایشان در سال ٨٩ رسماً آغاز شد و از ابتدای اصول تا ابتدای استصحاب استمرار یافت.
ایشان قبل از تدریس، سیر بحث و دیدگاههای علمیشان را مرقوم و مدون میكرد و بعد از تدریس نیز مباحث فقهی_اصولیشان به قلم خود ایشان تنظیم میشود و برخی از مجلدات آن آماده نشر است.
تقریرات علمی دروس ایشان نیز از مدتها قبل توسط برخی شاگردان آماده انتشار بود، اما به جهت استنكاف ایشان، تاكنون انتشار عمومی نیافته و صرفا بعد از درخواست مكرر، در دسترس برخی خواص و علمای حوزه قرار گرفته است.
ایشان به سبك و سیاق علمای سلف، بین درس فقه و اصول دقایقی را به گعده صمیمانه با شاگردان اهتمام داشت و از ابتكارات ایشان آنكه در ابتدای درس فقه، دقایقی را به تفسیر قرآن كریم اختصاص میدادند كه حاوی نكاتی ناب و بدیع بود. از دیگر نكات مهم درس ایشان، اهتمام به شاگردپروری و توجه ویژه به اشكالات شاگردان بود كه در موارد متعدد، به بعد از درس نیز كشیده میشد و گاه برخی شاگردان در قالب گفتوگوهای طولانی حضوری و غیر حضوری، سؤالات و نكات خود را منتقل میكردند و با صبر و حوصله و علاقه، پاسخ میگرفتند.
از جمله نكات ویژه درس استاد، برنامهریزی برای ارائه علمی برخی فروعات توسط شاگردان بود كه در ایجاد زمینههای لازم برای قدرت نقّادی و تمرین استنباط، بسیار مؤثر بود.
نوآوری در محتوا و سبك تدریس (تسلط بر آراء گذشتگان، نقادی در مبانی علمی و نظامواره مسائل، بیان منظم و منطقی، آزاداندیشی فكری و حرّیت علمی، رعایت اخلاق و تواضع مثالزدنی و...) موجب آن شد كه درس خارج ایشان در قم به مرور به یكی از پررونقترین دروس خارج حوزه قم تبدیل شود و تا قبل از دوران كرونا و تعطیلی دروس حضوری، بالغ بر 4٠٠ نفر در درس خارج ایشان شركت داشتند. در دوران كرونا درس استاد به صورت مجازی برگزار شد و پس از آن نیز به دلیل سكونت ایشان در تهران و محدودیت رفت و آمد به قم، به همین منوال ادامه یافت. در ابتدای سال تحصیلی ١4٠٢ بالغ بر ١٣٠٠ نفر در درس ایشان ثبتنام كردند، در این شرایط و در حالی كه در نخستین جلسه سال تحصیلی بالغ بر ٧٠٠ نفر در درس شركت داشتند، ایشان به یكباره خبر تعطیلی درسشان را اعلان كرد و از جمع شاگردان حلالیت طلبید. این خبر برای همه شاگردان و سایرین موجب شگفتی بود و با تحلیلهای عادی سازگاری نداشت. بعد از این ماجرا ١٠٠٠ نفر از طلاب و اساتید قم، در نامهای به محضر رهبر معظم انقلاب درخواست ازسرگیری درس ایشان را مطرح كردند و برخی اعاظم قم هم به طور شفاهی همین معنا را خواستار شدند، اما ایشان در دیدار خصوصی با جمعی از شاگردان قدیمی، علت تعطیلی درس را امری معنوی برشمرد كه قابل ذكر نیست و در ضمن آن بر این نكته تأكید كرد كه در شرایط پساكرونا كه درسهای بسیاری از اساتید خوب حوزه كمرونق یا تعطیل شده است، اینكه درس ایشان با این تعداد پرشمار برگزار شود، وجهی ندارد و از جمع حاضر خواستند كه مطالبات عمومی و خصوصی برای آغاز درس را متوقف كنند. جالب آنكه به فرموده ایشان، بعد از آن نامه مكتوب هزار نفره و برخی پیغامهای شفاهی، والد شهیدشان مسئله را با ایشان مطرح كرده و فرمودند كه اگر لازم است، ایشان توصیه بفرمایند. اما بعد از اطلاع از تصمیم قاطع فرزند برومندشان، مسئله را به شخص ایشان واگذار كرده بودند. آیتالله حاج سید مجتبی خامنهای به همان شاگردان فرمود طلاب و فضلای حاضر در درس را به اساتید دیگر رهنمون كنید و ملاكهایی، چون «علمیّت»، «انقلابی بودن» و «سلامت نفس» را از جمله شرایط استاد طراز معرفی كردند. با اصرار دوستان و اطلاع از توصیه رهبر شهید انقلاب به ایشان مبنی بر اقدام به «حاشیهنگاری بر عروه»، بعد از استنكاف اولیه، تصمیمگیری در این كار را به آینده موكول كردند كه بعد از مدتی كار علمی خود را بر این مسئله و بازنویسی دروس فقهی و اصولی خود متمركز كردند، كه تاكنون نیز ادامه دارد.
دغدغه تقویت جنبه فقاهت حوزه علمیه قم موجب شد، ضمن پشتیبانی از مؤسسات و مراكز فقهی انقلابی (با سلایق و مشربهای علمی مختلف)، مستقلاً به تأسیس برخی مراكز علمی و مدارس فقهی اقدام نمایند. توجه توأمان به مسائل علمی و دغدغههای اجتماعی و خصوصاً خدمت به محرومان، موجب شكلگیری برنامهای جامع در این مدارس شد كه در نتیجه آن، امروز طیفی از عناصر مؤمن انقلابی دلسوز و مردممدار تربیت شدهاند. احتیاط فوقالعاده ایشان مبنی بر عدم محوریت شخص خودشان و تأكید بر تقویت حوزه مقدسه و جریان انقلابی حوزوی و محوریت داشتن خط فكری و شخصیت بیبدیل امام خمینی و شهید آیتالله العظمی امام خامنهای، پرهیز از شكلگیری برخی رقابتهای رایج و...، موجب تحسین بسیاری از بزرگان و گرایش حداكثری طیف گستردهای از اساتید و فضلا به این مجموعهها شده است.
در كنار تحصیل و تدریس و سایر اشتغالات حوزوی، ارتباط وثیق با برخی مراجع و بزرگان و اساتید حوزوی در قم و مشهد، نیز بایسته اهمیت است. پیگری بسیاری از مسائل و دغدغههای رهبر شهیدمان در تمشیت برخی امور مهم كشور، از جمله بركات این سنخ از روابط وثیق و گسترده ایشان بود كه به عنوان نزدیكترین یار در كنار والد و امام خویش سالها امور را پیگیری و دنبال میكردند از جمله جنبههای مهم شخصیت آیتالله سیدمجتبی خامنهای، ارتباط با بزرگان اخلاق و عرفان از جمله حضرات آیات بهاءالدینی، بهجت، كشمیری، شیخ جعفر مجتهدی و طیف گستردهای از مردان معنوی بود. نكتهها و ناگفتههای فراوانی از سلوك معنوی و تهذیبی ایشان و تأییدات معنوی بزرگان وجود دارد كه در نزد اهل معنا و اطلاع محفوظ است.
اشراف ایشان به امور اجرایی كلان كشور و ارتباط نزدیك با بسیاری از كارگزاران ارشد نظام در دورههای مختلف و برگزاری جلسات كاری متعدد، تجربه گران سنگی را فراهم آورده كه میتواند در آینده منشأ آثار و بركات فراوان باشد. مطالعات گسترده در رشتههای مختلف دانشی، جلسات مستمر با نخبگان و دستیابی به راهكارهای بنیادین در زمینههای مختلف از مسائل خرد و كلان عرصه حكمرانی كشور (از جمله راهكارهای ثبات اقتصادی و ثبات در قیمت كالاهای اساسی، ساختمانسازی ارزان، سریع، مدرن و انبوه، تحول نظام كشاورزی و دامداری در ایران، هوش مصنوعی و حمایت از برخی پروژههای كلان دانشبنیان و.) سرمایهای گرانسنگ برای ایران اسلامی ایجاد كرده است.
ارتباط مستمر با فرماندهان نظامی و رهبران جبهه مقاومت به ویژه سیدالشهدای مقاومت سیدحسن نصرالله و سردار شهید حاج قاسم سلیمانی، جنبه مهم دیگری از شخصیت آیتالله سیدمجتبی خامنهای است.
مجموعه این مسائل موجب دشمنی و كینه دیرینه آمریكا و رژیم صهیونی با این شخصیت ارجمند بوده و تلاش مستمر برای ترور شخصیتی و حذف فیزیكی ایشان را در پی داشته است كه با عنایت امام زمان (عج) تمام این اقدامات خصمانه تا كنون ناكام مانده و خداوند متعال این شخصیت ارزنده را به عنوان ذخیرهای برای روز مبادا در كوران جنگ وجودی جبهه حق با جبهه كفر و استكبار جهانی حفظ كرده است.
نویسندگان:
حجتالاسلام والمسلمین مقدمی شهیدانی (استاد سطوح عالی حوزه و از شاگردان معظم له)
حجتالاسلام والمسلمین علی كرمزاده (استاد سطوح عالی حوزه و از شاگردان معظم له)
